2016-03-31Volkstemming voor een doe-het-zelf samenleving

Volkstemming voor een doe-het-zelf samenleving

De voorbereidingen voor het CANactions International Architecture Festival 2016 zijn in volle gang. Regelmatig overleg ik met de organisatie in Kiev over het programma en de productie van het evenement dat in mei gaat plaatsvinden. Op het programma staan lezingen, workshops en films. Dit jaar probeer ik voor het eerst een debat te organiseren rond een thema. Binnen de vakgebieden van architectuur en stedebouw zijn het uitwisselen van argumenten en het luisteren naar elkaars opvattingen in dit land nog geen gemeengoed. Een discussie in Oekraïne polariseert snel of verzandt in onbelangrijke details.

Voor- en tegenstanders
Het is pijnlijk om te zien dat rond het raadgevend referendum over de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne hetzelfde gebeurt. De tegenstanders van de Associatieovereenkomst bepalen de toon en schetsen een doemscenario voor Oekraïne en Nederland als we ja zouden stemmen. Voorstanders kunnen zich alleen verdedigen door erop te wijzen dat de Associatieovereenkomst alleen maar gaat over handel tussen Oekraïne en Europa en niet over een mogelijk lidmaatschap van de EU.

Goed voor wie?
Het is eigenlijk een gek idee dat in Nederland een referendum wordt gehouden over dit onderwerp. Straks kunnen zo’n 13 miljoen mensen stemmen, daarvan komt slechts een gedeelte opdraven en een deel van deze mensen denkt dat zij een correct moreel besef hebben en dat ze iets goeds doen als ze tegenstemmen. De vraag is: goed voor wie? Voor Nederland of Oekraïne?

Toekomst voor Oekraïne
Beslissen over de toekomst van ongeveer 44 miljoen mensen die elders in Europa wonen en die een goede, vreedzame toekomst willen hebben zonder corruptie, net zoals alle Nederlanders, is nogal wat. Maar een recalcitrante tv-reporter en een ijdele schrijver willen dat we ons hierover gaan uitspreken, niet omdat het moet, maar omdat het kan. Ze maken gebruik van de Wet raadgevend referendum uit juli 2015 en ze hopen met name zelf te scoren.

Buren beslissen
Ik merk dat de Associatieovereenkomst en het referendum in Nederland geen onderwerp van gesprek zijn. Eerlijk gezegd zitten de Oekraïners die ik ken, niet te wachten op hulp van Europa of Rusland aan de leiders van het land. Het vertrouwen in de huidige politieke machthebbers is heel laag. Iedereen vreest dat het toegezegde geld uit Europa terecht komt bij de verkeerde mensen. De tweede frustratie is dat steeds ‘buren’ beslissen over de toekomst van het land. Dat Europa betere bedoelingen heeft dan Rusland is duidelijk, maar dat over je wordt beslist voelt als ouderwets Sovjet-paternalisme voor Oekraïners.

Ontwikkeling van onderaf
Het besef is doorgedrongen dat ze het zelf moeten doen. De epidemische corruptie en de dominantie van de oligarchen maken veranderingen van bovenaf onmogelijk. De architecten die betrokken zijn bij CANactions geloven in een ontwikkeling van onderaf. Door eigen studieprogramma’s en evenementen te organiseren, waarbij getalenteerde en vastberaden Oekraïners met elkaar en met buitenlandse stadsmakers in contact komen, proberen zij het land te veranderen. In andere disciplines worden vergelijkbare initiatieven ontplooid.

Infecteren met nieuwe ideeën
Zij zien dit als de enige manier om een gedegen kentering te bereiken. De communistische houding dat je niet hoeft na te denken over je eigen kansen en ambities, moet worden afgezworen. Daarbij dienen nieuwe benaderingen en meer genuanceerde manieren van denken te worden gecreëerd. Door anderen te infecteren met nieuwe ideeën zal het land langzaam maar zeker veranderen, is de overtuiging.

Ja-stem
Een nee-stem is een belediging voor de demonstranten van de Oranjerevolutie in 2004 en de slachtoffers van de Euromaidan in 2014. Het forceren van veranderingen door de straat op te gaan, is jammerlijk mislukt. Maar het geloof bij Oekraïners is er, dat ze zelf het initiatief dienen te nemen om het land weer op de been te helpen. Dat dit lang duurt nemen ze voor lief. Het enige wat wij kunnen doen is dit ondersteunen en een ja-stem geven op 6 april.


Blog website De Architect, 31 maart 2016.