2013-10-06Parels in het landschap

Parels in het landschap

Architecten hebben een problematische relatie met het landschap. In stedelijk gebied verantwoorden architecten een gebouw met het benodigde programma en relateren zij een gebouw aan gebouwde context. Bouwen in het landschap roept vaak de vraag op waarom er überhaupt programma moet worden toegevoegd; de competitie met een weids of robuusts landschap wordt meestal bij voorbaat al door het gebouw verloren. Drie films laten zien waar het wel om gaat: romantiek.

De architecten Gunnar Daan en Cor Kalfsbeek hebben een prominente bijdrage geleverd aan de architectuur in het lege landschap van Noord Nederland. In de documentaire In Context becommentariëren zij elkaars werk. De projecten die langs komen zijn zorgvuldig in het landschap ingebed. Daan legt echter helder uit wat de verhoudingen zijn: “als een nieuw huis de uitstraling heeft dat het geniet van het landschap, dan geniet het landschap ook van het huis”.

In de korte film Sizígia komt architect Álvaro Siza zelf niet aan het woord. Dit is geen gemis, het door hem ontworpen zwembad Leça da Palmeira aan de Portugese kunst behoeft eigenlijk geen uitleg. Siza temde het zeewater tot een rustig uitnodigend wateroppervlakte in een onweerstaanbare combinatie van een artificiële betonconstructie en een kapitaal landschap. In afwachting van zwemmers en waarschijnlijk enkele architectuurtoeristen volgen wij de weinig spraakzame beheerder van het zwembad bij zijn voorbereidingen voor het nieuwe seizoen.

Andrea Palladio (1508-1580) is waarschijnlijk de eerste architect die zijn villa’s bewust in het landschap positioneerde. In de verfilming van Mozarts Don Gioavanni kunnen wij drie uur genieten van Palladio’s werk. Villa Rotonda in Vicenza vormt één van decors in deze prachtige productie van Joseph Losey uit 1979. De problematisch verhouding tussen de architect en het landschap begint gek genoeg ook bij Palladio. Zijn vier boeken over architectuur gaan voornamelijk over verhoudingen en structuur van een gebouw, aan de positionering van het gebouw in landschap weinig aandacht besteed, terwijl uit studies blijkt dat hij hier zeer nauwkeurig in was. Zijn voorkeurspositie voor een gebouw was de top van een heuvel of een plek langs de rivier.

Zonder de rationaliteit van het programma en zonder een gebouwde context kan architectuur in het landschap worden beoordeeld op haar verhouding tot het landschap en haar genegenheid tot de gebruiker. Architecten horen praten over deze romantiek heeft iets ongemakkelijk. Kijken naar architectuur in het landschap is daarentegen heel erg rustgevend.



Artikel is gepubliceerd in het magazine AFFR 2013 en op de website van het AFFR.

Check voor screenings de website van het AFFR.