2011-07-23Herbestemming in Eindhoven

Herbestemming in Eindhoven

In de eventruimte bij Piet Hein Eek was de presentatie van de nieuwe publicatie van Diederendirrix architecten.

Regio Eindhoven heeft zich ontwikkeld tot een economische regio, waar maakindustrie,
hightech en design samenkomen. Gestaag verloopt het proces van Company Town
 naar Brainport. Alleen zijn er ruimtelijk een aantal substantiële verschillen tussen
de oude en nieuwe economie. Tot ver in de twintigste eeuw stond de vooruitgang van
Eindhoven gelijk aan het bouwen van nieuwe indrukwekkende industriecomplexen
en het realiseren van geavanceerde kantoorpanden, moderne onderwijsgebouwen,
eigentijdse sportfaciliteiten en spectaculaire tentoonstellingsruimten.

Voor Brainport
zijn er geen grote nieuwe complexen nodig, maar slimme en duurzame gebouwen.
Voor een technologieregio zijn innovatieve broedplaatsen belangrijker dan monofunctionele
en gesloten fabrieks- en kantoorpanden. We werken en leven nu in open
structuren en op elk moment op elke willekeurige plaats willen wij informatie hebben
of delen. Het uitwisselen van kennis en bij elkaar brengen van de juiste mensen en
bedrijven zal leiden tot een bijzondere stad en regio. Voor nieuwe bedrijvigheid zijn niet
a priori nieuwe gebouwen nodig. Gebouwen uit het (industriële) verleden kunnen goed
getransformeerd worden en plek bieden aan een ander programma. Een belangrijke
opgave voor Eindhoven is het vernieuwen van oude gebouwen en niet het bouwen 
van nieuwe gebouwen.


Herbestemmingsprojecten zijn voor een architect paradoxaal. Het is nogal een verschil
om architectuur te bedrijven op een plek die leeg is of met een gebouw aan de slag
te gaan dat ontworpen is door een andere architect in een totaal andere tijd en dat al
decennia op een bepaalde plek staat. Bij nieuwbouwprojecten worden beslissingen
eerder genomen op basis van functionaliteit van de gebruiker en wordt het bouwkundige
deel zo veel mogelijk gerationaliseerd. Dit in tegenstelling bij de herbestemming van
bestaande gebouwen. Mogelijke gebruikers en een bestaand gebouw passen niet perse
bij elkaar. Sentimenten, icoonwaarde en sense of place spelen vaak een belangrijkere
rol. Het past om als architect hier met een bescheiden houding te opereren en
zorgvuldig met de bestaande architectuur en het nieuwe programma om te gaan.
Het is de taak van de architect om bij herbestemming niet een gebouw in oude luister
te herstellen, maar om een gebouw in de volgende fase te brengen. Hiervoor dienen
condities te worden geschept waarin diverse gebruikers voor lange en korte tijd een
gebouw eigen kunnen maken. Door een gebouw te hergebruiken kan ook de directe
omgeving een herstart krijgen en een wijk een nieuwe betekenis verwerven.


Vanaf de jaren negentig heeft Diederendirrix architecten de transitie van Eindhoven mede mogen vormgeven. In opdracht van Diederendirrix heb ik voor de publicatie De kracht van vroeger voor later de herbestemmingsprojecten in Eindhoven geïnventariseerd en geanalyseerd. Meril Pit heeft de tekst geschreven.